Саналы қатысу
Сайлау – бұл жай ғана рәсім немесе азаматтық міндет емес, елдің, өңірдің, тіпті өз аулаңның болашағына тікелей әсер ету мүмкіндігі. Алайда сайлаудың шынайы күші азаматтар кімді және не үшін таңдап отырғанын түсініп, саналы түрде дауыс берген кезде ғана көрінеді.
Саналы түрде дауыс беру дегеніміз не
Саналы түрде сайлауға қатысу – бұл учаскеге келіп, бюллетеньді жәшікке тастаумен ғана шектелмейді. Бұл – ойлану, талдау және жеке жауапкершілікке негізделген күрделі процесс. Мұндай сайлаушы шешімді эмоцияның, жарнаманың немесе қысымның әсерімен емес, фактілерге, бағдарламаларға және жеке көзқарастарына сүйене отырып қабылдайды
Саналы сайлаушы:
- елдің қоғамдық-саяси өміріне қызығушылық танытады;
- сайлау өткізіліп жатқан органның өкілеттіктерін біледі;
- кандидаттар мен партиялардың бағдарламаларымен танысады;
- уәделерге ғана емес, нақты істерге де талдау жасайды;
- әрбір дауыстың маңызын түсінеді.
Өздігінен ойлаудың маңызы неде
Ақпараттың молшылық дәуірінде адам жаңалықтар, хабарламалар мен пікірлер ағынын жиі сүзгіден өткізуге мәжбүр. Сайлау науқандары кезінде ресми дереккөздерден бастап ашық түрде жалған ақпаратқа дейін әртүрлі мәлімет көздері пайда болады
Сондықтан маңызды:
1. Ақпараттың шынайылығын тексеру. Анонимді жарияланымдарға, қауесеттерге немесе әлеуметтік желілердегі тексерілмеген посттарға сенуге болмайды.
2. Кандидаттардың бағдарламаларын зерделеу. Негізгі құжат – сайлауалды бағдарлама, онда кандидат сайланса, нені жүзеге асыруды жоспарлайтыны көрсетіледі.
3. Уәделерді нақты мүмкіндіктермен салыстыру. Егер кандидат өзінің лауазымы немесе заңдық шектеулерінен тыс көп нәрсе уәде етсе – бұл ойлануға себеп.
4. Өмірбаянына көңіл бөлу. Бедел, жұмыс тәжірибесі, жетістіктер-жауапкершілік пен кәсібиліктің көрсеткіштері
Білім мен сыни ойлаудың рөлі
Азаматтық мәдениет деңгейі неғұрлым жоғары болса, сайлау соғұрлым жетіледі. Саналы сайлаушы сыни тұрғыдан ойлай алады – дереккөздерді талдай алады, фактілерді пікірлерден ажырата алады және өз бетінше шешім қабылдай алады.
Бұл сапа бір күнде қалыптаспайды. Ол білім беру, қоғамдық бастамаларға қатысу және қоғам өміріне үнемі қызығушылық таныту арқылы тәрбиеленеді
Манипуляциялар мен қысым
Сайлау кезінде азаматқа әртүрлі ықпал ету тәсілдері қолданылуы мүмкін – жарнама, эмоционалды ұрандар, уәделер, әлеуметтік стереотиптер. Азаматтың міндеті – өзінің пікірін тәуелсіз сақтау.
Төмендегілерге берілмеу қажет:
• шындыққа сай емес жақсартуларға уәде беруге;
• таныстардың немесе ұжымның қысымына;
• қорқыныш немесе кінә сезімін қолданатын үздіксіз үгіт-насихатқа.
Шынайы демократия ерікті таңдау негізінде құрылады, ал еркіндік – өз бетінше ойлау мүмкіндігі жоқ жерде мүмкін емес.
Өз таңдауыңызды қалай саналы етуге болады
| Кезең | Саналы сайлаушы не істейді |
|---|---|
| Сайлауға дейін | Бағдарламаларды зерттейді, фактілерді тексереді, дауыс беру учаскесін нақтылайды |
| Науқан кезінде | Пікірталастарды тыңдайды, үміткерлердің мінез-құлқын талдайды, олардың дәлелдеріне назар аударады |
| Дауыс беру күні | Учаскеге келіп, қысымға берілмей өз таңдауын жасайды |
| Сайлаудан кейін | Уәделердің орындалуын қадағалайды, сайланған органдардың қызметіне қызығушылық танытады |
Осылайша, сайлауға қатысу тек бір дауыс беру күнімен шектелмейді-бұл тұрақты азаматтық қатысудың бөлігі.
Әр дауыс маңызды
Кейде азаматтар бір дауыс ештеңені шешпейді деп санайды. Алайда, тәжірибе көрсеткендей: сайлау нәтижелері бірнеше дауысқа байланысты болуы мүмкін.
Әр бюллетень-бұл елдің жалпы шешіміне қосқан үлесі. Егер азаматтар сайлауға келмесе, олар үшін басқалар – яғни дауыс бергендер шешеді.
Сайлауға саналы түрде қатысу келесіге көмектеседі:
• жауапты билік органдарын қалыптастыруға;
• демократиялық институттарға сенімді нығайтуға;
• қоғамдағы саяси мәдениеттің деңгейін көтеруге.
📘 Нені есте сақтау маңызды
- Саналы қатысу-бұл эмоцияға емес, білім мен сенімге негізделген таңдау.
- Ақпаратты тексеріңіз, манипуляцияға берілмеңіз.
- Үміткерлердің бағдарламалары мен нақты істерін зерттеңіз.
- Басқалардың таңдауын құрметтей отырып, өз бетіңізше шешім қабылдаңыз.
- Әр дауыс маңызды-сенікі де.
Қорытынды
Саналы түрде қатысу-азаматтық жауапкершіліктің ең жоғары түрі. Дәл осындай сайлаушылар мемлекеттің даму бағытын анықтайтын таңдау жасайды. Саналы түрде дауыс бере отырып, азамат бақылаушы емес, өз елінің болашағының бірлескен авторы болады. Әр дауыс ойластырылған, әр сайлаушы жауапкершілікті болғанда – сайлау жай рәсім емес, нағыз демократияның көрінісіне айналады.